`
ބާރުތަކުގެ ވަކިވަކި ޙައްގުތަކާއި
ޙުރުމަތް ރައްކާތެރި ކަމާއިއެކު ބަލަހައްޓައި ދެމެހެއްޓުން
1968 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ
ގާއިމުކުރި ފަހުން، ގާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރާއި، ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ބާރާއި. ޢަދުލު
އިންސާފު ގާއިމު ކުރުމުގެ ބާރަކީ ވަކި ތިން ބާރުގެ ގޮތުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނު
އަސާސީގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ކަނޑަޅާ ބަޔާން ކުރީ 1998 ވަނަ އަހަރު ޢަމަލު ކުރަން
ފެށި، "ނޫ" ގާނޫނު އަސާސީގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރިވި ގާނޫނު އަސާސީ ގައެވެ.
އޭގެ ކުރީގެ ގާނޫނު އަސާސީ ގައި ދައުލަތް ހިންގާ "ބާރު" ތަކެއް
ކަނޑައަޅާފައެއް ނޯވެއެވެ. ނަމަވެސް، ދައުލަތް ހިންގާ ފަރާތްތަކުގެ ގޮތުގައި
ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އާއި، ވަޒީރުންގެ މަޖިލީހާއި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީސް
ކަނޑައަޅާފައި އޮވެއެވެ. 1972 އާ 1975 އާ ދެމެދު ދައުލަތް ހިންގާ ފަރާތްތަކުގެ
ތެރޭގައި އެ ތިން ފަރާތުގެ އިތުރަށް ވަޒީރުލް އަޢުޒަމް ހިމަނާފައި އޮވެއެވެ،
1998 ގެ ގާނޫނު އަސާސީގައި ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ތިން
ބާރު ކަނޑައަޅާފައި އޮތްނަމަވެސް، 2008 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެވަނަ
ޖުމްހޫރިއްޔާ ގާއިމު ވީއްސުރެ ފެށިގެން "ފެހި" ގާނޫނު އަސާސީގެ ނަމުން
މަޝްހޫރު ވެފައިވާ އާ ގާނޫނު އަސާސީ 7 އޯގަސްޓް 2008 ގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ
ތަޞްދީގް ކޮށް ރައްޔިތުން ބަލައިގަތުމަށް ދާންދެން، ދިވެހި ދައުލަތުގެ ދުސްތޫރީ
ނިޒާމް ހަމަޖެހިފައި އޮތީ ޖަވާބުދާރީވާން ކޮންމެހެން ނުޖެހޭ ބާރުގަދަ މަރްކަޒީ
ވެރިކަމެއް ހިންގޭނެ ގޮތަށެވެ.
އެ ނިޒާމްގައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އިންތިޚާބު
ކުރެވުނީ ކުރިޔަށް އޮންނަ ފަސް އަހަރު އެ މަގާމުގައި ހުންނަން ފެންނަ މީހަކު
ރައްޔިތުން މަޖިލިހުން ހޮވުމަށްފަހު، ރައްޔިތުންގެ ފެންނަ/ނުފެންނަ ވޯޓަކުންނެވެ.
1968 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގެ ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ގާއިމު ވީއްސުރެ 2008 އާ ހަމައަށް
ބޭއްވުނު އަށް ރިޔާސީ އިންތިޚާބު ގެ ރެފަރެންޑަމްގައި އެ މަގާމަށް ހުށަހެޅުނު މީހުން
އެ މަގާމަށް އިންތިޚާބު ވީ ރައްޔިތުންގެ 90% އަށްވުރެ މަތީ އަޣުލަބިއްޔަތުންނެވެ. އެކަން
އެގޮތަށްވަނީ ވާދަވެރި އިންތިޚާބަކަށް ނުވާތީ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
2008 ގެ ފެހި ގާނޫނު އަސާސީ އަށް ޢަމަލު ކުރަން
ފަށަންދެން، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސްގެ ރައީސާއި، އުއްތަމަ ފަޑިޔާރު ހިމެނޭ ގޮތަށް
ފަޑިޔާރުންނާއި މެޖިސްޓްރޭޓުންނާއި ގާޟީންނާއި، ވަޒީރުންނާއި އަތޮޅު ވެރިންނާއި،
ކަތީބުންނާއި، ސިޔާސީ އެހެން މަގާމް ތަކާއި، މިނިވަން ކަމިޝަން ތަކުގެ މެންބަރުން
ޢައްޔަން ކޮށް، އެ މަގާމްތަކުން މީހުން ވަކި ކުރީ، އެހެން ފަރާތެއްގެ ރުހުން
ހޯދަންނުޖެހި ސީދާ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.
23 އޮކްޓޫބަރ 2007 ގައި ގާނޫނަކުން ސިވިލް ސާރވިސް
ކަމިޝަނެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުފެދެންދެން ސަރުކާރުގެ ހުރިހާ ވަޒީފާ އަކަށް، މީހުން
ލައްވައި ވަކި ކުރީވެސް ސީދާ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އެވެ. އަދި އެއް ވަޒީފާއިން
އަނެއް ވަޒީފާއަށް މީހުން ބަދަލު ކުރީވެސް ހަމަ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އެވެ.
ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނު އަސާސީގައި ޢަދުލު
އިންސާފު ގާއިމު ކުރުމުގެ ބާރަކީ ދައުލަތުގެ ވަކި ބާރެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖައްސައި
އެ މެންޑޭޓް ޝަރުޢީ ކޯޓުތަކަށް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މަތި ކުރެވުނީ 1998 ވަނަ އަހަރު
ޢަމަލު ކުރަން ފެށުނު ނޫ ގާނޫނު އަސާސީ އިންނެވެ. އޭގެ ކުރިންނާއި އޭގެ ފަހުންވެސް
2008 ވަނަ އަހަރުގެ ފެހި ގާނޫނު އަސާސީ ރައްޔިތުން ބަލައިގަތުމަށް ދާންދެން ގާނޫނު
އަސާސީގައި އޮންނަ ގޮތުން ޢަދުލު އިންސާފު ގާއިމު ކުރުމުގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔަކީ
ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އެވެ. މާނަ އަކީ ޝަރުޢީ ކޯޓު ތަކުން ކުރާ ޙުކުމްތައް ބަދަލު
ކުރުން ނުވަތަ ބާޠިލު ކުރުމުގެ ބާރު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަށް އޮތުމެވެ.
1968 ގައި ގާއިމު ކުރެވުނު ދެވަނަ
ޖުމްހޫރިއްޔާގައި، އަދި އޭގެ ކުރިން ރަސްކަމުގެ ޒަމާނުގައިވެސް، 1932 ން ފެށިގެން ރައްޔިތުންގެ
މަޖިލީހެއް ރާއްޖޭގައި އޮތެވެ. ނަމަވެސް އެ މަޖިލީހުގައި މުޅިންހެން ތިބީ ވަޒީރުންވެސް
ހިމެނޭ ގޮތަށް ސަރުކާރުގެ މުވައްޒަފުންނެވެ. ސަރުކާރުގެ މަގާމެއް ނުވަތަ
ވަޒީފާއެއްނެތް މެންބަރުން ވަރަށް މަދެވެ.
އެހެންކަމުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް އޮތީ
ވެރިކަމުގެ ފަރާތުން ކުރަން ބޭނުންވި ކަމެއްނޫން ކަމެއް ނުކުރެވޭ ގޮތަށެވެ. މާނަވީ
ގޮތެއްގައި ތަފާތު ފިކުރެއް ނުވަތަ ޚިޔާލެއް މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅައި އެކަމަކާއިމެދު
ބަހުސް ކުރެވޭނެ މަގެއްނެތެވެ. ނިމިގޮސްފައިވާ ވެރިކަމެއްގެ ވެރިން ކޮށްފައިވާ
ކަމަށް ބެލެވޭ ކުށް ފިޔަވައި ހިގަމުންދާ ވެރިކަމެއްގެ ހިމެނޭ ވެރިން ކުރާ ކުށް،
ނުވަތަ އިސްރާފު، ނުވަތަ ވައްކަމާއި ޚިޔާނާތް، އަދި އެނޫނަސް ވެރިކަމުން ކޮށްގެން
ނުވާނެ ޒާތުގެ އެއްވެސް ކަމެއް ބަލައި އެ ފަރާތްތައް ޖަވާބުދާރީ ކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނެތެވެ.
ވަރަށް ފަހަކާއި ޖެހެންދެން މިނިވަން މުއައްސަސާ
ތަކެއް ނެތެވެ. އަދި އޭގެ ބައެއް މުއައްސަސާ އުފެދުމުން އެ މުއައްސަސާ ތަކަށް މީހުން އައްޔަނުކޮށް ވަކި
ކުރީ އެހެން ފަރާތެއްގެ ބެހުމެއްނެތި ސީދާ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ. ފުލުހުންގެ
އެންމެ މަތީ ވެރިޔާއަކީވެސް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އެވެ. އަދި މުސްތަގިއްލު
ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލެއް ނެތި ހުރިހާ ދައުވާއެއް ކުރަމުން ގެންދިޔައީވެސް ވަޒީރުންގެ
މަޖިލީހުގައި ހިމެނޭ އެޓަރނީ ޖެނެރަލެވެ.
ބާރުގަދަ ވެރިކަމެއްގެ ތެރެއިން ގައުމަކަށް ހޯދޭނެ
ކިތަންމެ ކާމިޔާބީއެއް ހުންނާނެ ކަމާއިމެދު އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތެވެ. އެ ނިޒާމްގެ
ތެރެއިން މި ގައުމު ޙާޞިލު ކޮށްފައިވާ
ގިނަގުނަ ކާމިޔާބީ ތަކެއް ވާކަންވެސް ގައުމުގެ ތާރީޚް ހެކިދެއެވެ.
އެހެންނަމަވެސް އަދި ގަބޫލު ކުރަން އުދަގު
ނަމަވެސް، ގަބޫލު ކުރަންޖެހޭ ޙަގީގަތަކީ، ޖަވާބުދާރީ ކުރެވޭނެ ނިޒާމެއްނެތި ހިންގޭ
ބާރުގަދަ ވެރިކަމެއްގައި ރައްޔިތުން ހިތްހަމަ ނުޖެހި، ރައްޔިތުންގެ ތެރޭގައި
ނުތަނަވަސްކަން އުފެދޭނެ ކިތަންމެ ކަމެއް ހުންނާނެ ކަމެވެ.
ވަކި ރަސްކަމަކަށް ނުވަތަ ވަކި ވެރިކަމަކަށް ރައްދު
ކުރާކަށް އަޅުގަޑު ނެތީމެވެ. އަދި ކަމުގެ ތެދު ދޮގަށްވެސް އެއްޗެއް ދަންނަވާކަށް
އަޅުގަޑު ނެތީމެވެ. އެހެންނަމަވެސް ބަލައިގަންނަން އުދަގު ނަމަވެސް ހަގީގަތަކީ، މި
ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ކުށުގެ ތަހްގީގް މީހުންގެ މައްޗަށް ކޮށް، ޝަރީޢަތް ކޮށް، އަދަބު
ދެވެމުންދިޔަ ގޮތާއިމެދު ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ކަންބޮޑުވުންތައް ހުރި ކަމެވެ. ދައުލަތުގެ
މަގާމް ތަކާއި ސަރުކާރުގެ ވަޒީތައް މީހުންނަށްދީ ވަކި ކުރެވެމުންދިޔަ ގޮތާއި،
އެކަކަށް އެއް މަގާމަށްވުރެ ގިނަ މަގާމް އޮތުންފަދަ ކަންކަމުގައި، ރައްޔިތުންގެ ފާޑު
ކިޔުންތައް ހުއްޓެވެ. ދައުލަތުގެ ވެރިންނާއި ސަރުކާރުގެ މުވައްޒަފުން ދައުލަތުގެ
މާލިއްޔަތަށް ޚިޔާނާތްތެރިވާ މައްސަލަތައް ބަލައި އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅު އެޅޭ
ކަމަކަށް މީހުން ގަބޫލެއް ނުކުރެއެވެ. ގޯތި ގެދޮރުގެ ޙައްގުތައްފަދަ ޙައްގުތައް
މީހުންނަށް ދިނުމުގައި އިންސާފެއްނެތް ކަމަށް ގަބޫލް ކުރާ މީހުން ދިޔައީ
ގިނަވަމުންނެވެ.
އަދި ރައްޔިތުން ނުކުމެ މަގާމުން ދުރު ކުރުން، ނުވަތަ
އަމިއްލައަށް މަގާމުން އިސްތިއުފާ ދީގެން ނޫނީ، ދައުލަތުގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާ
މަގާމުން ދުރުވާނެ ގޮތެއް ފެންނަން ނެތްކަމާއިމެދުވެސް މީހުންގެ ކަންބޮޑުވުންތައް
ހުއްޓެވެ.
1990 ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ދިވެހި ގައުމުގައި
ފެށިގެންދިޔަ އިސްލާޙީ ރޫޙުގެ އަޞްލަކީ މީއެވެ. ޒަމާނަކީ ދުނިޔެއަށްވެސް ބޮޑެތި
ބަދަލުތަކެއް އަންނަމުންދިޔަ ޒަމާނެކެވެ. ޔުނައިޓެޑް ސޮވިއެޓް ސޯޝަލިސްޓް ރިޕަބްލިކްސް
ނުވަތަ ޔޫ އެސް އެސް އާރ ގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ ޚުދު މުޚްތާރު ކޮމިޔުނިސްޓް
ބްލޮކް ރޫޅި ގޮސް އެ ބްލޮކްގައި ހިމެނުނު ބައެއް ޖުމްހޫރިއްޔާ ތަކުން ދައުލަތް
ހިންގުމުގެ ޑިމޮކްރެޓިކް ނިޒާމްތަކަށް ވާސިލު ވިއެވެ.
ހަމަ އެފަދައިން އިރުމަތީ ޔޫރަޕްގެ ގައުމުތައްވެސް
އެ މީހުން ގެންގުޅުނު ހަރުކަށި، ކޮމިޔުނިސްޓް އަދި ލެއްޕިވާފައިވާ ނިޒާމްތައް
ދޫކޮށްލައި، މިނިވަން މާކެޓް އިކޮނޮމީ ތަކަށް އިގުތިޞާދާއި ހިންގުމުގެ ނިޒާމް
ބަދަލު ކުރިއެވެ. ބަރލިން ވޯލް ވައްޓާލުމަށްފަހު، އީސްޓް ޔޫރަޕާ ވެސްޓް ޔޫރަޕް ގެ
ބަދަލުގައި ގުޅިފައިވާ ޔޫރަޕެއް އުފެދިގެން ދިޔައެވެ.
އަޅުގަޑުމެންގެ ގައުމުގައިވެސް އިޞްލާޙަށް ގޮވަމުންދާ
އަޑު އެއްދުވަހުން އަނެއް ދުވަހު ދިޔައީ ގަދަވެ ފުޅާ ވަމުންނެވެ. ގިނަ
އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ދެމިއޮތް ވެރިކަމެއް ބަދަލު ކުރަން ބޭނުންވި މީހުންނާއި،
ވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ތިބި މީހުންނާއި، އެ ނޫނަސް ގައުމަށް ހެޔޮ އެދޭ ގައުމުގެ
ކުރިމަގާއިމެދު ވިސްނާ ކިތަންމެ ބައެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އެންމެ ފަހުން އޭރު ރާއްޖޭގައި
އޮތް ވެރިކަމުން އެ އަޑުތައް އަހައި އިސްލާޙަށް މަގު ހުޅުވައިދިނެވެ.
ކަންދިމާވި ގޮތުން 1990 އާ 2008 އާ ދެމެދު ހިގާދިޔަ
އަށާރަ ވަރަކަށް އަހަރު އަޅުގަޑުގެ ތަގްދީރު ނިޔާ ކުރި ގޮތުން އަޅުގަޑަށް ހުރުން
ލާޒިމުވީ އެއް ދުވަސްވަރެއްގައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މާލޭގެ ދެ މެންބަރުންގެ
ތެރެއިން އެއް މެންބަރަކަށެވެ. އަދި ބައެއް އިރު އެ މަގާމާއިއެކު އަނެއްބައި އިރު
އެ މަގާމް ނެތި ވަޒީރުންގެ މަޖިލީސްގެ މެންބަރަކަށެވެ. އަދި މުޅި މުއްދަތުގައި ރައްޔިތުންގެ
މަޖިލިސްގެ މެންބަރެއްގެ ޙައިޞިއްޔަތުން ނުވަތަ ވަޒީރުންގެ މަޖިލިސް ގެ
މެންބަރެއްގެ ޙައިޞއްޔަތުން، ގާނޫނު އަސާސީ އިޞްލާޙު ކުރަން އެއް ކުރެވިފައިއޮތް
ރައްޔިތުންގެ ޚާއްޞަ މަޖިލީސްގެ މެންބަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
އެހެންކަމުން އިޞްލާޙަށް ގޮވިގޮވުންތަކުގެ އަޑު
އެންމެ ކައިރިން އެހުމުގެ ފުރުޞަތު އަޅުގަޑަށްވެސް ލިބުނެވެ. މައިގަޑު ގޮތެއްގައި ރައްޔިތުންގެ
އެދެމުން ދިޔައީ ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ތިން ބާރު ވަކި ކުރެވިފައިވާ ފުރިހަމަ ރިޔާސީ
ނިޒާމެއް ގާއިމު ކުރުމަށާއި، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ރިޔާސީ ދައުރު ފަސް އަހަރުގެ
ދެ ޓާރމަށް ހަނި ކުރުމަށާއި، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަކީ ވާދަވެރި އިންތިޚާބަކުން
އިންތިޚާބު ކުރެވޭ މީހަކަށް ހެދުމަށެވެ.
އަޅުގަޑު ހިތުން 2008 ގެ ގާނޫނު އަސާސީ ފާސްކުރި
ރައްޔިތުންގެ ޚާއްޞަ މަޖިލީހުގެ އިޖުމާލީ ނުވަތަ ކަލެކްޓިވް ވިސްނުން މައިގަޑު
ގޮތެއްގައި ހުރީ މިކަންކަން ކަށަވަރު ކުރުމުގެ މައްޗަށެވެ. ގާނޫނު ހެދުމާއި
ވެރިކަން ކުރާ ފަރާތުން ކުރާ ކަންކަން ބަލައި ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމުގެ ބާރު ވެރިކަން
ހިންގާ ބާރާ މުޅިން ވަކިން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހަށް ދީފައިވެއެވެ. ފުރިހަމަ
ބާރުތަކާއެކު ވެރިކަން ހިންގުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އާއި ވަޒީރުންގެ މަޖިލީހަށް
މަތިކޮށްފައި ވެއެވެ. ފަޑިޔާރުންނަކީ މުސްތަޤިއްލު ބަޔެއް ކަމުގައި ބަޔާންކޮށް
މިނިވަން ބާރެއްގެ ގޮތުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓާއި، ހައި ކޯޓާއި، ކޯޓްތައް ގާއިމު
ކޮށްދީފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އިންތިޚާބު، ސިވިލް ސާރަވިސް، ކަރަޕްޝަން ފަދަ
ކަންކަމާ ބެހޭ މިނިވަން މުއައްސަސާ ތަކެއްވެސް އުފައްދާ ދީފައިވެއެވެ.
2008 ގެ ގާނޫނު އަސާސީ ތަންފީޒު ކުރުމަށްފަހު
އަށާރަ އަހަރު ވެއްޖެއެވެ. އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިގާ
ގޮސްފައިވާ ބެއެއް ކަންކަމަށް ބަލައިލަން ހިންގަވާށެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސް ފަޑިޔާރެއް ގޭގަ އުޅުއްވަނިކޮށް
ސިފައިން އެގެއަށް ވަދެ އެ ފަޑިޔާރު ގެންގޮސް ބަންދުގައި ސިފައިންގެ
މަރްކަޒެއްގައި އެތައް ދުވަހެއް ވަންދެން ބަހައްޓައިފިއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ގިނަ
ބައެއްގެ މެދުގައި ސުވާލު އުފެދޭ ގޮތަށް ރައީސަކު އިސްތިޢުފާ ދީ އޭނާގެ ނާއިބު
ރައީސް، ރައީސް ކަމަށް އިސް ކުރެވިއްޖެއެވެ. ރާއްޖޭގައި މިހާތަނަށް ނުހިގާ ވަރުގެ
ބޮޑު ޚިޔާނާތެއް އޭގެ ނާޖައިޒު ފައިދާ ސަރުކާރުގެ އެންމެ މަތީ އެކި ދަރަޖައިގެ ވެރިންނަށާއި
މުޖުތަމަޢު ގެ ލީޑަރުންނަށް ލިބިގެންދިޔަ ގޮތަށް ހިގައި ގޮސްފިއެވެ. ރާއްޖޭގެ
ރައީސަކު ބޭރު ގައުމެއްގެ ސަރުކާރުގެ ވެރިޔަކަށް ދިން ހަގީގަތް ނޭގޭ ސިޓީއެއްގެ
ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ބައެއް ގެއްލިގެން ހިގައްޖެ ކަމަށް ބައެނަލް އަގްވާމީ
ކޯޓަކުން ނިންމައިފިއެވެ.
މިކަންކަމުގެ އިތުރަށް، ސަރުކާރުގެ މަގާމްތަކާއި
ވަޒީފާތައް މީހުންނަށް ދީ އެ މަގާމްތަކުން މީހުން ވަކި ކުރުމުގެ ކަންކަން
ހިގަމުންދާ ގޮތާއިމެދު ރައްޔިތުންގެ ތުންފިއްތުން މަދެއް ނުވެއެވެ. ދައުލަތުގެ
މާލިއްޔަތަށް ޚިޔާނާތް ވުމާއި ކަރަޕްޝަން ވީ އިތުރު ކަމަށް މީހުން ދެކެއެވެ. ގޯތި
ގެދޮރު ދިނުމުގައި އިންސާފު ގާއިމު ކުރެވިއްޖެ ކަމުގައި ގިނަ މީހުން އަދިވެސް
ގަބޫލެއް ނުކުރެއެވެ.
އެންމެ ފަހުން، ރައްޔިތުންގެ އިންތިޚާބު ކުރި
އެމީހުންގެ މަންދޫބުންގެ ގޮޑި، މަދަނީ ޖަމްއިއްޔާ އެކޭ މާބޮޑު ތަފާތެއްނެތް އަދި
ދައުލަތް ހިންގުމުގެ އެއްވެސް ދައުރެއް ގާނޫނު އަސާސީންނާއި ގާނޫނަކުންވެސް
ދީފައިނެތް ސިޔާސީ ޕާޓީ އަކުން ގެއްލުވާލެވޭ ގޮތަށް މަޖިލީސް މެންބަރުން
އަމިއްލައަށް ނިންމައިފިއެވެ.
ކޯޓް ތަކުން ނިންމާފަ ހުރި މައްސަލަ ތަކާއި ބެހޭ
ގޮތުން އެއްޗެއް ދަންނަވާކަށް އަޅުގަޑު ބޭނުމެއް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެކަހަލަ
ބައެއް ނިންމުންތަކާއިމެދު ރައްޔިތުން ދެކޭ ގޮތާއި، ހިތްހަމަ ނުޖެހުން އޮތްވަރުގެ
އަޑު، އަބަދާއި އަބަދު އަޅުގަޑުމެންނަށް މިދަނީ އިވެމުންނެވެ.
އެގޭ ކަމަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓްވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށް
ރާއްޖޭގެ ކޯޓް ތަކުގެ ފަޑިޔާރުން، މެޖިސްޓްރޭޓުން، ނުވަތަ ގާޟީން އިސްތިޢުފާ ދީ،
ނުވަތަ ރިޓަޔަރ ކުރެވި، ނޫނީ މަގާމުން ވަކި ކުރެވިގެން ނުދާ ރިޔާސީ ދައުރެއް 2008
ގެ ފަހުން އަދި ފުރިހަމަ ވެފައިނެތް ކަމެވެ. އެއްދުވަހު ގައުމުގެ ޝަރަފްވެރި
ފަޑިޔާރުގެ މަގާމްގައި ހުރި މީހާ، އަނެއް ދުވަހު ފެންނަނީ ނާށިގަޑު ހިފައިގެންގޮސް
ރާއްޖޭގެ މެދު ފަންތީގެ ލޯ ފާރމެއްގެ ވަޒީފާއަކަށް އެދި ސަލާން ޖަހަން ހުއްޓައެވެ.
މިކަންކަން މިގޮތަށް މިހާރުވެސް ހިގަމުން ދިޔުން
ދޭހަ ކޮށްދެނީ ގާނޫނު އަސާސީގައި ދައުލަތުގެ ބާރުތައް ވަކިކޮށް، ފާރަވެރިވުމާއި
ޖަވާބޔދާރީ ކުރުވުމުގެ ނިޒާމާއި ޢަދުލު އިންސާފު ގާއިމު ކުރުމުގެ ނިޒާމް ވަކި
ބާރުތަކެއް ގޮތުގައި ގާއިމު ކޮށްދީފައި އޮތްނަމަވެސް، ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ބާރުން
ބޭނުންވާ ގޮތެއްގެ މަތިން މެނުވީ އަނެއް ދެ ބާރުން އަދިވެސް ކަމެއް ނުކުރެވޭ
ކަމެވެ. ނޫނީ ކުރާ ކަމެއް އަދިވެސް ކުރަން ޖެހެނީ ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ބާރުން
ބޭނުންވާ ގޮތެއްގެ މަތިން ކަމުގައެވެ.
އަންނަ އެޕްރިލް މަހުގެ 4 ވަނަ ދުވަހު އަޅުގަޑުމެން
މި ނުކުންނަނީ މުހިއްމު ރެފަރެންޑަމެއްގައި ވޯޓް ލާށެވެ. މިހާރު ހައެއްކަ މަސް
ދުރު މިނުގައި ބާއްވަމުން ގެންދާ ރިޔާސީ އިންތިޚާބާއި ރައްޔިޔުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިޚާބު
އެއް ދުވަހަކު ބާއްވަން ފެނޭތޯ ނުވަތަ ނުފެނޭތޯ ކަނޑައެޅުމަށެވެ. އަޅުގަޑަށް
ވިސްނޭ ގޮތުގައި މި މައްސަލައަކީ މިހާ ހިސާބުން ނިންމާލެވޭނެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ.
މިހާރު އަޅުގަޑުމެން ޢަމަލު ކުރަމުންދާ ގާނޫނު
އަސާސީ އެކުލަވާ ލާފައި އެވަނީ ވަރަށް ބަރު މަސައްކަތް ކޮށްގެންނެވެ. ރާއްޖޭގެ
ހުރިހާ އަތޮޅެއްގެ ރައްޔިތުންނާއި، ހުރިހާ ރަށެއްގެ މީހުންވެސް ޖަމާވާ
ވެރިކަންކުރާ ރަށް މާލެ ތަމްސީލް ކުރާ މީހުންނާއި، ރާއްޖޭފަ އޭރު އޮތް ވެރިކަން
ތަމްސީލް ކުރާ މެންބަރުން އެ މަޖިލީހުގައި ތިއްބެވެ. އެ ގާނޫނު އަސާސީ އެކުލަވާ
ލުމަށްޓަކައި ބޭނުން މީހަކު، ބޭނުން ތަނެއްގައި، ހިތުހުރި ވާހަކައެއް އެންމެންނަށް
އިވޭ ގޮތަށް ދައްކަން، ތަންމިނަށް ހުޅުވާލެވުނެވެ. ގާނޫނު އަސާސީ އެކުލަވާ ލުމުގެ މަސައްކަތް
ފެށުމުގެ ކުރިން ހުރިހާ ރައްޔިތުންނަށް ޚިޔާލު ހުށަހަޅަން ފުރުޞަތު ހުޅުވާލައި،
ރައްޔިތުން ޚިޔާލު ހުށަހެޅިއެވެ.
ރައްޔިތުންގެ ޚާއްޞަ މަޖިލީހުގެ ރައީސް ޢައްޔަން
ކުރުމުގެ ބާރު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް އޮތް ނަމަވެސް، ގާނޫނު އަސާސީ އިޞްލާޙު
ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިޔަށް ދިޔައީ އޭރު އުފެދެމުންދިޔަ އިދިކޮޅުންވެސް އިތުބާރު
ކުރާ އަދި ވެރިކަމުގެ ފަރާތްވެސް ފެންނަ ހިސާބުގައި ހުރި މީހަކު އެންމެން ގަބޫލް
ވެގެން ރިޔާސަތުގައި ބައިންދައިގެންނެވެ. ގާނޫނު އަސާސީގެ ޑްރާފްޓިންގެ ކޮމިޓީގައި
ވެރިކަމަށް ތާއީދު ކުރާ މީހުންނާ އެއްވަރަށް އިދިކޮޅަށް ތާއީދު ކުރާ މީހުންވެސް
ތިއްބެވެ. ކޮމިޓީގެ ރިޔާސަތު ބެލެހެއްޓީ ވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނިގެންހުރި
މީހެއް ނޫނެވެ.
ގާނޫނު އަސާސީ އެކުލަވާލުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިޔަށް
ދިޔައިރު ބޮޑެތި ޚިޔާލް ތަފާތުވުންތައް ފެންމަތި ވަމުން ދިޔައެވެ. އެ މައްސަލަތައް
ޙައްލު ކުރީ ވެރިކަމާއި އިދިކޮޅާއި ދެމެދު ކެތްތެރި ކަމާއިއެކު ވާހަކަ ދެކެވިގެން،
އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔެއްގެ ބަސް ގާބޫލު ކޮށް، ގައުމަށް އެންމެ ފައިދާ ހުރި ގޮތް
ހޯދައިގެންނެވެ.
މިއަދުގެ ޙާލަތުގައި ގާނޫނު އަސާސީގެ ތަންތަންކޮޅު
ވަކި ވަކިން ނަގައިގެން އިޞްލާޙު ކުރަން އުޅުމަކީ ބުއްދިވެރި ގޮތަކަށް ނުވާނެއެވެ.
ގައުމަށް އެންމެ ފައިދާ ހުރި ގޮތަކީ ގާނޫނު އަސާސީގައި ބަޔާން ކުރާ ބާރުތައް
ވަކިކޮށް، އެއްބާރު އަނެއް ބާރަށް ފާރަވެރިވެ، ޖަވާބުދާރީ ވުމުގެ ނިޒާމް ހަރުދަނާ
ކޮށް ދެމެހެއްޓުންތޯ، ނުވަތަ ކުރިން އޮތް ގޮތަށް ބާރުތައް ޖަމާ ކޮށްފައި އޮތުންތޯ،
ނުވަތަ އެނޫން އެހެން ގޮތެއްތޯ ބަލަން އެބަޖެހެއެވެ. ކޮންމެ ގޮތެއްގައިވެސް، މި
ފަހަކަށް އައިސް ވަމުން މިދާ ގޮތަށް، ވަގުތު ނުދީ، އަދި ގައުމުގެ ބޮޑު ބަޔެއް
ނޫނެކޭ ބުނެބުނެ އޮއްވާ، ގާނޫނު އަސާސީ އިސްލާޙު ކުރުމަކީ، އެ މުހިއްމު ފޮތަށް
ރައްޔިތުންގެ އޮންނަންކެހޭ އިތުބާރު ކުޑަވެގެންދާނެ ކަމެކެވެ.
ފެހި ގާނޫނު އަސާސީ އާ ހަމައަށް އަޅުގަޑުމެން ގެންގުޅުނު
ގާނޫނު އަސާސީ ތަކަކީ މި ގައުމުގައި ކުރިން އޮތް ރަސްކަމުގެ ޚުދުމުޚްތާރު ސިފާތައް
ހުރި ގާނޫނު އަސާސީ ތަކެކެވެ. އެ ޒަމާނާއި ޚިލާފަށް މިހާރު އަޅުގަޑުމެންގެ
ތެރޭގައި، ޢިލްމާއި ޙިލްމް ލިބިގެންތިބި، މޮޅު މީހުން ބައިވަރެވެ. އެ މީހުންނަށް ފުރުޞަތު
ހޯދައިދީގެން، އެ މީހުންގެ ވަކިވަކި ވިސްނުމާއި ހެޔޮ ބުއްދިއާ ޙިކުމަތުގެ ތެރެއިން،
ގައުމަށް އެންމެ ފައިދާ ހުރި ގޮތްތައް ނެރެން، އެމީހުންނަށް ފުރުޞަތު ދެމާތޯއެވެ.
އަޅުގަޑު ހިތުން އަޅުގަޑުމެންގެ ތެރެއިން
އެކަކުވެސް ކުރިން އަޅުގަޑުމެންގެ ތެރޭގައި އޮތް ރަސްކަމުގެ ޚުދުމުޚްތާރު ސިފަތައް
އަލުން ހޯދާކަން ބޭނުމެއްނޫނެވެ. ސިޔާސީ ޕާޓީތައް މެދުވެރިކޮށް ދުނިޔެ ގަބޫލު ކުރާ
ސިޔާސީ ފިކުރު އުފައްދައި، އެކުލަވާލައި، ހާމަކޮށް ކުރިއަރުވަން، ކޮންމެ
ދިވެއްސަކުވެސް ބޭނުންވާ ކަމާއިމެދު ބަހުސް ކުރާނެ ތަނެއް ނެތެވެ. ބޭނުން ނުވަނީ
އެހެން މީހުން ދައްކާ ވާހަކަ އަޑުއަހަން ބޭނުންނުވާ، އެހެން މީހުންނާ ވާހަކަ
ދައްކަން ބޭނުންނުވާ، ތިމަންމެންނޫނީ އެއްޗެއް އެގޭ މީހަކު އުޅެފާނެ ކަމަށް ގަބޫލް
ނުކުރާ، ތިމަންމެން ނޫން ބަޔަކު ގައުމު ދެކެ ލޯބި ނުވާނެ ކަމަށް ގަބޫޅް ކުރާ،
ސިޔާސީ ޕާޓީގެ ޑިކްޓޭޓަރޝިޕެއް މި ގައުމުގައި ގާއިމު ވުމެވެ.
